کسانی که اهل موسیقی هستند می دانند اسمی که این روزها بیشتر از همه به گوشمان می خورد موسیقی زیرزمینی یا under ground است. برای درک این پدیده باید ابتدا تعریفی از این موسیقی داشته باشیم. در بعد جهانی، موسیقی زیرزمینی به موسیقی اطلاق می شود که برخلاف جریان تجاری رایج در صنعت موسیقی حرکت کند. این به این معنا است که گروه هایی که در این زمینه فعالیت می کنند ترجیح می دهند استقلال هنری خویش را حفظ کرده و بنده و برده شرکت های کلان موسیقی که در غرب به آن major companies می گویند، نباشند. چرا که در صنعت موسیقی روز، شرکت ها و شبکه های تجاری موسیقی مانند MTV هستند که نوعی سلیقه را به عوام دیکته می کنند که الزاماً این نوع موسیقی از نوع پرمحتوا نیست؛ صرفاً بسیار پرزرق و برق و عامه پسند است.
اگر بخواهیم مقایسه درستی داشته باشیم می توانیم موسیقی عامه پسند امروز را با پدیده فست فود مقایسه کنیم. لازم به ذکر است که موسیقی آندرگراند محدود به سبک خاصی نمی شود یعنی هر موسیقی که به طور مستقل و بدون تاثیر بازار تولید شود می تواند آندرگراند نامیده شود. البته واضح است که این گروه ها خود به مرور زمان می توانند به نیروی محرک صنعت موسیقی تبدیل شوند؛ همچون پینک فلوید، نیروانا، تول و بسیاری از گروه های معروف دیگر که از دل همین موسیقی زیرزمینی بیرون آمده اند و در طول کار خویش استقلال هنری خود را نیز حفظ کرده اند. هستند گروه هایی که ابتدا به صورت زیرزمینی کار خود را شروع کرده اند و بعد در منجلاب موسیقی تجاری گم شده اند؛ برخی مشهور و برخی گمنام، اما در ایران موسیقی زیرزمینی تعریف دیگری دارد؛ تعریفی بسیار ساده. هر گروهی که مجوز نگیرد زیرزمینی شناخته می شود. جالب است که در این میان بحث کیفیت گاه به طور کلی از بین می رود و جای خود را به شکوه ها و ناله های «به ما مجوز نمی دهند» می بخشد. البته قضیه ندادن مجوز گاه پیام های مضحکی دربر دارد. مثلاً امکان دارد یک نوازنده یا خوانند سرشناس یک یاد و آلبوم تولید کنند و بعد مجوز نگیرد. آنگاه او هم زیرزمینی می شود. ما باید توجه داشته باشیم که موسیقی زیرزمینی صرفاً به دلیل اینکه مجوز نمی گیرد، نمی تواند موسیقی خوبی باشد. بسیاری از گروه ها و افراد به جای اینکه انرژی خویش را صرف ارتقای کیفیت موسیقی کنند یک برچسب زیرزمینی به کارشان می زنند و بعد نگران هیچ چیز نیستند. در حقیقت این افراد در زیرزمین خود یک امپراتوری برای موسیقی خود بنا می کنند که در آن هیچ انتقادی جایز نیست.
به عقیده من ما چه بخواهیم تجاری کار کنیم چه زیرزمینی ابتدا باید به این فکر باشیم که کار پرمحتوا و باکیفیتی در ارتباط با سبک دلخواه خویش ارائه دهیم چه پاپ ایرانی چه هوی متال.
بابک ریاحی پور